RESFOTO.PLRESFOTO.PL RESFOTO.PLRESFOTO.PLRESFOTO.PLRESFOTO.PL

Ekspozycja

Ekspozycja to ilość światła, która pada na matrycę w aparacie cyfrowym lub negatyw/diapozytyw w aparacie analogowym, dzięki któremu po określonym czasie powstaje obraz. Ilość rejestrowanego światła przez materiał światłoczuły zależy od przysłony, czasu otwarcia migawki i czułości ISO samego materiału.

Poniżej mamy przykład jak ilość zarejestrowanego światła wpływa na odbiór fotografii. W porównaniu z prawidłowo dobraną ekspozycją, na zdjęciu niedoświetlonym tracimy część szczegółów w ciemnych partiach a samo zdjęcie jest po prostu ciemne. Z drugiej strony jeśli fotografia jest prześwietlona tracimy szczegóły w jasnych częściach obrazu, który sam jest za jasny.

Co zatem wpływa na prawidłową ekspozycję?

Przysłona fotograficzna f

Przysłona to zespół metalowych listków obiektywu, która odpowiada za ilość światła padającego na element światłoczuły. Odpowiednio regulując przysłonę wpływamy na ekspozycję oraz głębię ostrości fotografii. Oznaczona jest jako: 1.4, 2, 2.8, 4, 5.6, 8, 11, 16, 22 i td. Najniższa wartość to jednocześnie tzw. jasność obiektywu, przy której na element światłoczuły pada maksymalna ilość światła a każda zmiana przysłony powoduje zmniejszenie ilości wpadającego światła przez obiektyw.

Oznaczenie jasności obiektywu

Producenci obiektywów już w nazwie sprzętu wymieniają minimalną przysłonę. Przykładowo, mając np. obiektyw Canon EF-S 18-55 mm f/3.5-5.6, minimalna przysłona w tym przypadku to f/3.5 dla ogniskowej 18mm. Wraz ze wzrostem ogniskowej jasność obiektywu będzie maleć do minimalnej f/5.6.

Ilość światła a przysłona

Im większa wartość przysłony tym otwór przysłony jest mniejszy czyli mniej światła pada na element światłoczuły. Zmniejszając lub zwiększając przysłonę o jedną, pełną działkę /1.4, 2.0, 2.8, 4.0, 5.6, 8.0, 11, 16, 22, 32, itd/ sprawiamy, że przez obiektyw wpada odpowiednio dwa razy mniej lub więcej światła. Większość współczesnych aparatów i obiektyw umożliwia użytkownikom bardziej dokładną kontrolę ekspozycji - zmiany przysłony nie o jedną pełną działkę a o 1/3 lub 1/2.

Przysłona jest nierozerwalnie związana z pojęciem głębi ostrości (GO) czyli obszarem zdjęcia, na którym wszystkie elementy są ostre. Im wyższy numer przysłony tym głębia ostrości jest większa czyli większy obszar na fotografii będzie ostry.

Czas naświetlenia

Czas naświetlania to czas otwarcia migawki, w którym element światłoczuły rejestruje padające światło. Przykładowe czasy otwarcia migawki: 1/8000, 1/4000, 1/2000, 1/500, 1/2...1'', 2'', 3''... 30'' sekund. Zależność między sąsiednimi czasami naświetlania jest podobna jak w przypadku przysłony. Krok o jedną działkę powoduje dwukrotne wydłużenie lub zmniejszenie ilości wpadającego czasu.

W większości aparatów cyfrowych i analogowych do dyspozycji mamy także tryb Bulb, w którym możemy wybrać dowolnie długi czas rejestracji światła, dopóki wciśnięty będzie spust migawki.

Kreatywne operowanie czasem naświetlania pozwala nam uzyskać całkowicie inne efekty na zdjęciu. Jeżeli chcemy zamrozić ruch, potrzebujemy bardzo krótkich czasów naświetlania np. 1/500s /wartość zależy od prędkości rejestrowanego obiektu - im większa prędkość tym czas musi być krótszy/. Z drugiej strony rozmycie ruchu uzyskujemy stosując długie czasy naświetlania. Klasycznym przykładem są fontanny, strumienie czy wodospady, które do rozmycia ruchu potrzebują czasem czasu naświetlania rządu kilku minut:

W zależności od światła sceny, żeby uzyskać tak długi czas, możemy potrzebować filtrów neutralnie szarych ND, które wydłużają czas ekspozycji o zadaną wielkość. Przy czym dobre jakościowo filtry ND nie wpływają na kolorystykę fotografii.

Czułość ISO

Czułość ISO to stopień czułości na światło negatywu/diapozytywu lub matrycy w aparacie cyfrowym. ISO 25, 50, 100, 200, 400, 800, 1600, 3200 itd..im większa wartość ISO tym element światłoczuły jest bardziej wrażliwy na światło.  Skok o jedną działkę czułości powoduje, że materiał/matryca staje się dwukrotnie mniej lub bardziej czuła na światło. Bardziej zaawansowane aparaty cyfrowe pozwalają na dokładniejszą kontrolę ISO i wybór pośrednich wartości, po za skokami o jeden krok.

Zwiększając ISO będzie pojawiał się także coraz większy szum cyfrowy lub ziarno błony fotograficznej. Szum cyfrowy zależy od kontroli szumu samego aparatu, warunków w jakich wykonujemy fotografie /przy ujemnych temperaturach szum jest mniejszy/ i czasu naświetlania /przy bardzo długich czasach naświetlania np. 20-30 minutach pojawia się większy szum wynikający z nagrzewania się matrycy/. Nie należy się jednak bać wysokich ISO a co za tym idzie większego szumu. W procesie postprodukcji możemy bardzo skutecznie walczyć z szumem cyfrowym przy pomocy odpowiedniego oprogramowania. Warto jednak wcześniej poznać ograniczenia posiadanego sprzętu i tzw. "użyteczne ISO" czyli do jakiej wartości ISO jakość zdjęcia będzie dla nas akceptowalna. Część fotografów stosuje także zabieg odwrotny do odszumiania, dodając szumu do zdjęcia. W ten sposób uzyskują zamierzony klimat, nawiązujący do analogowego ziarna błon fotograficznych. Zabieg najczęściej stosowany w fotografii czarno-białej.

Jednostki EV

EV (z ang. Exposure Value ) to zależność między przysłoną a czasem naświetlania, która jest miarą ilości padającego światła, inaczej mówiąc ekspozycji. Przyjmuje wartości co jeden krok: 0, 1, 2, 3, 4,5 itd. Może także przyjmować wartości ujemne, bo także wtedy rejestrowana jest pewna ilość światła. Dlaczego ujemne? To wynika z definicji samej jednostki i zależności logarytmicznej od dobranej przysłony i czasu naświetlania:

EV=log2(f2/t)
gdzie: f to przysłona a t to czas naświetlania w sekundach

Jedną z najważniejszych cech EV jest zależność między kolejnymi krokami. Każda kolejna wartość EV to dwa razy mniej lub więcej światła. Przykładowe EV dla f/2.8 i f/4: 

EV f/2.8 f/4
-1 30s 60s
0 15s 30s
1 8s 15s
2 4s 8s
3 2s 4s
4 1s 2s
5 1/2s 1s

Zmieniając ekspozycję o +1EV zwiększamy dwukrotnie ilość padającego światła, dla takiej samej przysłony czas naświetlania wydłuży się dwukrotnie, co widać w powyższej tabeli. Analogicznie, zmniejszając ekspozycję o -1EV, do materiału światłoczułego dotrze dwa razy mniej światła. Całą tabelę znajdziecie tutaj: link.

Ev jest także rozumiane jako intensywność oświetlenia danej sceny. Przykładowe oświetlenie kilku wybranych scen dla ISO 100:

EV Scena
-2 Ośnieżony krajobraz z dala od miejskich świateł, przy pełni księżyca.
9 Krajobrazy krótko przed wschodem słońca i krótko po zachodzie słońca.
16 Zimowy krajobraz, w pełnym słońcu.

Więcej przykładów znajdziecie tutaj:link

Zapamiętaj:

  • zwiększając numer przysłony rejestrujemy mniej światła ale głębia ostrości jest większa; jednocześnie wydłuża się czas konieczny do zarejestrowania prawidłowej ekspozycji;
  • jeżeli zwiększasz rozmiar przysłony a nie chcesz, żeby wzrósł czas ekspozycji, zwiększ czułość ISO;
  • im większa czułość tym większy szum w fotografii cyfrowej lub ziarno błony fotograficznej;
  • korekta ekspozycji o jeden krok EV oznacza dwukrotne zwiększenie lub zmniejszenie ilości rejestrowanego światła.
O autorze
Magda Chudzik
Autor: Magda Chudzikwww: http://www.magdachudzik.pl
Fotograf, grafik komputerowy ze specjalnością web design oraz fanka nowych technologii. Lubi minimalizm w fotografii i grafice. Laureatka wielu konkursów fotograficznych. Fotografuje głównie w południowej Polsce i północnej Słowacji. Inspiracji do tworzenia szuka zarówno w mieście, jak i w przyrodzie.

Kreacja: Magda Chudzik | Wdrożenie: Monika Płuska