RESFOTO.PLRESFOTO.PL RESFOTO.PLRESFOTO.PLRESFOTO.PLRESFOTO.PL

Głębia ostrości

Głębia ostrości to obszar zdjęcia, na którym wszystkie elementy są ostre. Wpływ na nią ma kilka czynników, które poznacie poniżej. Kreatywne operowanie głębią ostrości pozwala uzyskać niezwykłe efekty, pozornie banalnych tematów.

Głębia ostrości jest związana z samym pojęciem ostrości i zdolnością oka do rozróżnienia dwóch punktów. Standardowo przyjmuje się, że oko ludzkie jest w stanie rozróżnić 10 par linii na 1mm z odległości 25cm (rozdzielczość 10 [lp/mm]). W praktyce oglądając zdjęcie z odległości 25cm, wszystkie punkty powyżej 0,1mm będą dla nas nieostre i rozmyte. Analogicznie szczegóły poniżej 0,1mm będą wydawać się ostre dla ludzkiego oka. Miarą ostrości punktu jest krążek rozmycia, który jest obrazem teoretycznie punktowego przedmiotu jaki powstaje na elemencie światłoczułym.

Krążek rozmycia CoC (z ang. circle of confusion)

Aparat fotograficzny ma jedną płaszczyznę ostrości. To z niej punkty odwzorowywane są jako punkty na negatywie/diapozytywie lub matrycy. Wszystkie punkty przed lub za płaszczyzną ostrości są obrazowane jako rozmyte okręgi o pewnym promieniu - nazywane plamkami lub krążkami rozmycia. Obszary na fotografii będą postrzegane jako ostre jeżeli plamki, z których się składa są mniejsze niż dopuszczalny krążek rozmycia CoC.

Producenci aparatów fotograficznych podają maksymalne CoC dla użytych matryc światłoczułych - zależne od fizycznej wielkości tego elementu. Przykładowo cyfrowe lustrzanki Canona APS-C mają CoC=0,019, APS-C Nikona 0,020. Aparaty z większymi matrycami światłoczułymi tzw. pełne klatki (w skrócie FF) Canona i Nikona CoC=0,030. Pełny zestaw krążków rozmycia dla większości aparatów cyfrowych kompaktowych i lustrzanek znajdziecie tutaj: link.

Warto pamiętać, że akceptowalna ostrość zależy od trzech czynników: odległości z której oglądamy zdjęcie, powiększenia zdjęcia (wielkości wydruku) oraz ostrości widzenia samych oglądających. Jeśli interesują cię matematyczne i fizyczne podstawy CoC zajrzyj koniecznie tutaj: link

Przysłona

Najważniejszym parametrem decydującym o głębi ostrości jest przysłona. Im wyższy numer przysłony tym głębia ostrości jest większa - czyli większy obszar na fotografii będzie ostry. Wybierając niskie wartości przysłony możemy uzyskać efekt rozmytego tła czyli małej głębi ostrości. W ten sposób możemy wydobyć z tła główny motyw zdjęcia. Jeśli chcemy uzyskać dużą głębię ostrości czyli ostry pierwszy plan i tło fotografii, należy wybierać wysokie wartości przysłony.

Zobaczmy teraz na przykładzie jaki wpływ ma wybór przysłony na taki sam kadr:

Odległość hiperfokalna

Pojęcie głębi ostrości powiązane jest z tzw. odległością hiperfokalną. To odległość, na którą powinno się ustawiać ostrość jeżeli zależy nam na uzyskaniu całkowicie ostrego obrazka. W teorii oznacza ona, że dalszy kraniec głębi ostrości znajduje się w nieskończoności, natomiast bliższy kraniec w połowie odległości hiperfokalnej. Odległość hiperfokalna daje nam maksymalne, możliwe GO dla danej kombinacji przysłony i ogniskowej obiektywu. Stosuje się ją głównie w fotografii krajobrazowej, w której często zależy nam na tym, by elementy na pierwszym planie jak i obszar w okolicy horyzontu był ostry.

17mm f/13, ostry cały kadr, rozmyte trawy uzyskano dzięki wybraniu dłuższego czasu naświetlania

Jak ustawić odległość hiperfokalną?

W przypadku obiektywów stałoogniskowych ze skalą DOF jesteśmy w stanie szybko ustawić ostrość na odpowiednią odległość. Na początku należy przejść na manualne ostrzenie przestawiając z AF (autofocus) na MF (manualfocus). Następnie znacznik nieskończoności musi być tak ustawiony, by pokrył się z wybraną przysłoną na skali odległości hiperfokalnej DOF, po prawej stronie.

Dzięki takiemu zabiegowi możemy odczytać do lewej do prawej, w jakim przedziale znajduje się głębia ostrości. Odczytujemy wartości dla wybranej przysłony. Jak skorzystać z tego w praktyce? Przykładowo: ze skali DOF wynika, że głębia ostrości rozciąga się od 1 metra do nieskończoności. Musimy sprawdzić czy elementy na pierwszym planie nie znajdują się bliżej niż 1 metr. Wszystko znajdujące się bliżej niż 1 metr od aparatu będzie nieostre.

Obiektywy zmiennoogniskowe typu zoom nie mają skali DOF, bo odległość hiperfokalna zależny od wybranej ogniskowej obiektywu. W tym wypadku możemy "ratować się" użyciem tabeli lub kalkulatorów dostępnych także na telefony czy tablety np. dla iPhonów i iPodów, telefony z Javą, obsługujące minimum CLDC 1.1, telefony z Androidem.

Odległość od fotografowanego obiektu

Na GO wpływ ma także sama odległość od elementu, na którym ustawiamy ostrość. Im obiekt znajduje się bliżej nas, tym głębia ostrości jest mniejsza.

Obiektyw i ogniskowa

To jeszcze nie koniec ? trzecim elementem wpływającym na obszar ostrości jest sam obiektyw i ogniskowa. Im mniejsza ogniskowa tym głębia ostrości jest większa. Zgodnie z tym obiektywy szerokokątne tzw. UWA (z ang. ultra wide-angle) np. 10mm charakteryzują się dużo większą głębią niż teleobiektywy (>200mm). No dobrze ale? Jeżeli fotografujemy dokładnie taki sami kadr, z taką samą przysłoną, to niezależnie od wybranego obiektywu uzyskamy taką samą głębię ostrości. Oczywiście w takim przypadku będziemy fotografować motyw z różnych odległości (zainteresowanym polecam przeczytać link). Możemy zatem spokojnie przyjąć powszechnie używane uproszczenie, że im mniejsza ogniskowa tym głębia ostrości jest większa. W praktyce obiektywy szerokokątne nie są w stanie zastąpić teleobiektywów i na odwrót. Uzyskanie tych samych kadrów oba obiektywami najczęściej nie jest tak proste do uzyskania. Czasami wręcz nie możliwe.

Podgląd głębi ostrości

W obiektywach dostępnych na rynku, przysłona zmienia się do ustawionej wartości w momencie wyzwalania migawki. Po za tą chwilą, przysłona jest otwarta maksymalnie. Wyjątkiem są obiektywy, w których manualnie przymykamy przysłonę np. znany większości obiektyw produkcji ZSSR Helios 44, standard aparatów Zenit. Właśnie z uwagi na fakt, że kadrujemy na "pełnej dziurze" dobrana głębia ostrości może wydawać się nie właściwa. Korzystając z dostępnej w większości lustrzanek funkcji Podgląd głębi ostrości, uruchamianej odpowiednim przyciskiem na body, przymykana jest przysłona do wybranej wartości. Dzięki temu możemy ocenić poprawność GO. Musimy jednak pamiętać, że przymknięcie przysłony spowoduje także zmniejszenie ilości światła, która wpada przez obiektyw. Może się zdarzyć, że ocena GO będzie wtedy trudna a nawet niemożliwa.

O autorze
Magda Chudzik
Autor: Magda Chudzikwww: http://www.magdachudzik.pl
Fotograf, grafik komputerowy ze specjalnością web design oraz fanka nowych technologii. Lubi minimalizm w fotografii i grafice. Laureatka wielu konkursów fotograficznych. Fotografuje głównie w południowej Polsce i północnej Słowacji. Inspiracji do tworzenia szuka zarówno w mieście, jak i w przyrodzie.

Kreacja: Magda Chudzik | Wdrożenie: Monika Płuska